“Körlük” Romanında İnsan Doğasının Sorgulanışı

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

José Saramago’nun Körlük’ü, modern edebiyatın en rahatsız edici distopyalarından biridir. Bir salgının bütün bir şehri, kısa sürede bütün bir ülkeyi kör etmesiyle başlayan roman, aslında gözlerin değil, vicdanın, empati yeteneğinin ve insanlığın nasıl körleşebileceğini sorgular. Saramago, fiziksel körlüğü ustaca bir metafor olarak kullanır ve “görmek” ile “insan kalmak” arasındaki ilişkiyi derinlemesine deşer.

Romanın en çarpıcı yanı, medeniyet dediğimiz yapının ne kadar ince bir kabuktan ibaret olduğunu göstermesidir. İlk kör olan adamın karantinaya alınmasıyla başlayan süreç, hızla kaosa dönüşür. Hastane koridorlarında önce kargaşa, sonra şiddet, açlık ve sistematik tecavüz başlar. Saramago burada insan doğasının karanlık yüzünü gözler önüne serer: temel ihtiyaçlar karşılanmadığında, korku ve açlık devreye girdiğinde, ahlak, hukuk ve medeniyet bir anda siliniverir. Zengin-fakir, eğitimli-cahil ayrımı ortadan kalkar; herkes aynı karanlığın içinde eşitlenir. Bu eşitlik, ironik bir biçimde barbarlığın eşitliğidir.

Ancak roman sadece karanlığın hikâyesi değildir. Saramago, en karanlık noktada bile bir ışık bırakmayı ihmal etmez. Doktorun karısı, romandaki en önemli figürdür. Salgından etkilenmeyen tek kişi olmasına rağmen bunu gizler ve körlerin arasında kalır. Onları korur, yol gösterir, insanlık onurunu ayakta tutmaya çalışır. Onun varlığı, “merhamet hâlâ mümkündür” mesajını verir. Küçük bir grup insanın (doktorun karısı, eski bir hırsız, bir kız çocuğu) karanlığın içinde kurduğu dayanışma, romanın umut damarını oluşturur. Saramago, insan doğasının hem en kötü hem de en iyi potansiyelini aynı anda gösterir.

Toplumsal ve Felsefi Boyut

Körlük, aynı zamanda güçlü bir toplumsal eleştiridir. Saramago, modern toplumun zaten bir tür “kolektif körlük” içinde olduğunu ima eder. İnsanların birbirini gerçekten görememesi, ötekinin acısına duyarsız kalması, iktidar hırsı ve tüketim çılgınlığı… Roman, bu görünmez körlüğü fiziksel bir felakete dönüştürerek teşhir eder. “Gören” tek kişi olan doktorun karısının gözünden bakıldığında, körlerin davranışları hem trajik hem de utanç vericidir.

Saramago’nun üslubu da romanın etkisini katlar. Neredeyse hiç noktalama kullanmaması, uzun soluklu cümleleri, okuru da karakterlerle aynı belirsizliğin ve kargaşanın içine çeker. Okur, “görmeden” ilerler ve bu okuma deneyimi, romanın temasını doğrudan hissettirir.

Körlük’ü bitirdiğinizde içinizde hem derin bir huzursuzluk hem de tuhaf bir umut kalır. Saramago, insan doğasının en karanlık yüzünü gösterirken “yine de kurtulabiliriz” mesajını vermeyi başarır. Çünkü romanın sonunda, körlük bir anda bittiğinde, doktorun karısı gözyaşları içinde “Ben hâlâ görüyorum” der. Bu cümle, hem umudun hem de sorumluluğun ifadesidir.

Saramago, Körlük ile bize şunu hatırlatır: Asıl körlük, gözlerimizle değil, vicdanımızladır. Ve bu körlük, ne yazık ki hâlâ çok yaygın. Roman, bu yüzden sadece bir distopya değil; çağımızın en keskin aynalarından biridir.