Leo Tolstoy’un Nietzsche’ye Bakışı

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Leo Tolstoy ve Friedrich Nietzsche, 19. yüzyılın iki en büyük düşünürüdür. Ancak felsefi dünyaları neredeyse tamamen zıttır. Tolstoy, Hristiyan ahlakının, sevginin, pasifizmin ve sade hayatın savunucusu iken; Nietzsche, geleneksel ahlakı yerle bir eden, güç istencini, üstinsanı ve Dionysosçu yaşamı yücelten bir filozoftur. Tolstoy, Nietzsche’yi okuduktan sonra onun fikirlerine karşı derin bir tepki göstermiş ve sert eleştirilerde bulunmuştur.

Tolstoy’un Nietzsche Eleştirisi

Tolstoy, Nietzsche’yi ilk kez 1890’ların ortalarında okumaya başlamış ve eserlerini büyük bir dikkatle incelemiştir. Ona göre Nietzsche:

• Hristiyan Ahlakına Düşmanlık: Nietzsche’nin “köle ahlakı” olarak nitelendirdiği Hristiyan sevgisi, merhamet ve eşitlik anlayışını Tolstoy, insanlığın en büyük kazanımı olarak görür. Nietzsche’nin “Tanrı öldü” ve “Bütün değerlerin yeniden değerlendirilmesi” tezlerini tehlikeli ve ahlaksız bulmuştur.
• Üstinsan Kavramı: Nietzsche’nin “üstinsan” (Übermensch) fikri Tolstoy için kabul edilemezdir. O, bunu bencillik, kibir ve güç tapıncının zirvesi olarak değerlendirir. Tolstoy’a göre gerçek büyüklük, alçakgönüllülükte ve başkalarına hizmettedir; üstinsan ise egoizmin felsefi kılıfıdır.
• Güç İstenci: Nietzsche’nin “güç istenci” kavramı Tolstoy’un pasifizm ve şiddetsizlik felsefesiyle tamamen çelişir. Tolstoy, Krallar ve Krallıklar gibi eserlerinde şiddetin her türlüsünü reddederken, Nietzsche’nin güç ve hâkimiyet vurgusunu “hasta bir ruhun felsefesi” olarak nitelendirir.

Tolstoy, 1897’de yazdığı bir mektupta Nietzsche için şu ifadeleri kullanmıştır:

“Nietzsche’nin öğretisi, bencilliğin ve gururun en kaba ve en tehlikeli ifadesidir.”

Karşılıklı Bakış

Aslında Nietzsche de Tolstoy’u okumuştu. Nietzsche, Tolstoy’u “köle ahlakının son büyük temsilcisi” olarak görür ve onun acıma, merhamet ve eşitlik vurgusunu küçümser. Nietzsche’ye göre Tolstoy, “zayıfların ahlakı”nı yücelterek güçlü ve yaratıcı insanı engellemektedir.

Bu iki dev düşünür, birbirlerini okumuş ama birbirlerini anlayamamışlardır. Tolstoy, Nietzsche’yi “akıl hastası” bir filozof olarak değerlendirirken; Nietzsche de Tolstoy’u “çöküşün” ve “çarmıh ahlakı”nın simgesi olarak görmüştür.

Felsefi Çatışmanın Özeti

Sonuç

Tolstoy ve Nietzsche arasındaki çatışma, sadece iki şahsiyet arasında değil; Batı düşüncesinin iki büyük kutbu arasındadır: Sevgi mi, güç mü? Merhamet mi, irade mi? Eşitlik mi, hiyerarşi mi?

Tolstoy, Nietzsche’yi reddederken aslında modern dünyanın bireyciliğine, egoizmine ve güç tapıncına karşı durmuştur. Nietzsche ise Tolstoy’da, eski ahlakın son savunucusunu görmüştür.

Her ikisi de devdir. Tolstoy insanı sevgiye, Nietzsche ise güce çağırmıştır. Okuyucu, bu iki kutup arasında kendi yolunu bulmak zorundadır.

İsterseniz Tolstoy’un Nietzsche eleştirisinin belirli bir eseri (İtiraf, Krallar ve Krallıklar) üzerinden daha derin bir inceleme veya Nietzsche’nin Tolstoy hakkındaki görüşlerini de ele alabilirim.