Jane Austen ve Kadının Toplumsal Rolü

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Jane Austen, 1775’te İngiltere’nin kırsal bir kasabasında doğduğunda, kadınların kaderi büyük ölçüde önceden çizilmiş gibiydi. Evlenmek, iyi bir koca bulmak, çocuk yetiştirmek ve sessiz bir hayat sürmek… Austen ise bu dar çerçevenin içinde kalarak, ironinin keskin bıçağıyla o dönemin toplumsal kurallarını ustalıkla deşti. Romanları, dışarıdan bakıldığında zarif ve hafif aşk hikâyeleri gibi görünse de, aslında 19. yüzyıl İngiltere’sinde kadının konumuna yapılmış en keskin eleştirilerden bazılarını içerir.

Austen’in en büyük gücü, sessiz isyandır. Yüksek sesle bağırmaz, kahramanlarını sokağa dökmek yerine salonlarda, balolarda ve çay masalarında konuşturur. Gurur ve Önyargı’daki Elizabeth Bennet, dönemin ideal “hanımefendi” tipine uymaz. Zeki, esprili, bağımsız düşünceli ve maddi çıkar karşısında gururunu koruyan bir kadındır. Mr. Darcy’ye “Hayır” diyebilen, servet için evlenmeyi reddeden bu karakter, Austen’in kadınlara verdiği en büyük hediyedir: kendi iradesine sahip olma hakkı.

Akıl ve Tutku’da ise iki kız kardeş üzerinden akıl ile duygunun çatışmasını anlatır. Marianne duygularının peşinden giderken acı çeker, Elinor mantığıyla hareket ederek ayakta kalır. Austen burada kadınların duygusal dünyasının nasıl toplum tarafından şekillendirildiğini ve bastırıldığını gösterir. Hiçbir romanında kadını “kurtarıcı erkek”e muhtaç bir varlık olarak resmetmez. Aksine, kadınların sınırlı seçenekleri içinde nasıl onurlu ve akıllıca seçimler yapabileceğini vurgular.

Austen’in romanlarında evlilik, bir aşk masalı değil, ekonomik ve toplumsal bir sözleşmedir. Dönemin İngiltere’sinde kadınların miras hakkı yoktu. Bu yüzden “iyi bir evlilik” yapma baskısı çok ağırdı. Austen bunu Mansfield Parkı, Emma ve Northanger Manastırı’nda da ustaca işler. Ancak asla karamsar bir tablo çizmez. Kahramanları, sistemin içinde kalarak bile kendilerine bir alan açmayı başarır.

Jane Austen, 41 yaşında öldüğünde sadece altı roman yayımlamıştı. Hayattayken eserleri “anonim” olarak çıktı çünkü bir kadının yazar olması toplum tarafından hoş karşılanmıyordu. Ölümünden sonra ise yavaş yavaş keşfedildi ve bugün dünya edebiyatının en önemli isimlerinden biri hâline geldi.

Onu okuduğunuzda, 200 yılı aşkın süre önce yazılmış cümlelerin hâlâ ne kadar güncel olduğunu hayretle fark edersiniz. Çünkü Austen’in eleştirdiği toplumsal baskılar, evlilik anlayışı, sınıf ayrımı ve kadınların ikinci plana itilmesi, farklı biçimlerde de olsa günümüzde de devam ediyor.

Jane Austen, sadece zarif aşk romanları yazmadı. O, kadınların sesini, aklımı ve iradesini, o dönemde kimsenin cesaret edemediği kadar güçlü bir şekilde edebiyata taşıdı. Ve hâlâ taşıyor.

Onun sayfalarında gezerken şunu anlarsınız: Gerçek değişim, bazen salonlarda, sessiz ironilerle ve kararlı kadın karakterlerle başlar. Jane Austen da tam olarak bunu yapmıştır.