Franz Kafka ve Modernizmin Derinlikleri

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Franz Kafka’yı okumak, bir insanın kendi varoluşuna yabancılaşmasının en çıplak hâlini izlemek gibidir. 1883’te Prag’da doğan bu Çek asıllı yazar, 20. yüzyıl edebiyatının en karanlık ve en aydınlatıcı seslerinden biri oldu. Kısa bir hayat sürdü (41 yaşında öldü) ama bıraktığı eserler, modern insanın en derin kaygılarını hâlâ olduğu gibi yansıtıyor.

Kafka’nın dünyasında her şey tanıdık görünür ama aynı anda yabancıdır. Dönüşüm’de bir sabah uyanan Gregor Samsa’nın dev bir böceğe dönüşmesi, modern insanın bürokrasi, aile ve toplum karşısında hissettiği yabancılaşmanın en güçlü metaforudur. Dava’da ise Joseph K., hiçbir zaman öğrenemediği bir suçtan yargılanır. Mahkeme vardır ama yargıçlar belirsizdir, suç bellidir ama nedenleri açıklanmaz. Şato’da ise bir toprak ölçer, asla giremediği bir şatoya ulaşmaya çalışır. Bu üç roman, Kafka’nın en bilinen eserleridir ve hepsi de yarım kalmıştır. Yazar, ölümünden önce dostu Max Brod’a bütün eserlerini yakmasını vasiyet etmişti. Neyse ki Brod bu vasiyete uymadı.

Kafka’nın dili sadedir, neredeyse rapor gibi. Ama bu sade dilin altında ezici bir ağırlık vardır. Okur, karakterlerle birlikte yavaş yavaş boğulur. Onun eserlerinde Tanrı sessizdir, otorite anlaşılmazdır, birey ise sonsuz bir labirentin içindedir. Bu yüzden edebiyata “Kafkaesk” sıfatı onun adından türemiştir. Kafkaesk; anlamsız, bunaltıcı, absürt ve kaçınılmaz olan her şeyi tanımlar.

Peki Kafka neden bu kadar etkilidir? Çünkü o, modern dünyanın temel kaygılarını erken fark etmiştir: bürokrasinin insanlığı ezmesi, ailenin baskısı, kimlik bunalımı, suçluluk duygusu ve varoluşsal yalnızlık. Babasıyla olan zorlu ilişkisi, Yahudi kimliği, Çek-Alman kültürü arasındaki gerilim ve verem hastalığı, eserlerindeki karanlığın temel kaynaklarıdır. Ancak Kafka bunları anlatırken asla bağırıp çağırmaz. Aksine, sakin ve neredeyse alaycı bir üslupla anlatır. Bu soğukluk, okuru daha da derinden etkiler.

Bugün Kafka’yı okuduğumuzda hâlâ ürpeririz, çünkü onun anlattığı dünya hâlâ etrafımızdadır. Pasaport kuyrukları, sonsuz resmi işlemler, izlendiğimiz hissi, amaçsız çabalar… Hepsi Kafka’nın hayal ettiği distopyanın parçalarıdır. O, distopyayı bilim kurgu olarak değil, günlük hayatın kendisi olarak yazmıştır.

Franz Kafka, modernizmin en karanlık köşesine ışık tutan yazardır. Onu okurken hem korkarız hem de “demek ki yalnız değilim” deriz. Çünkü Kafka, modern insanın en büyük sırrını ortaya koymuştur: Bizler, kendi yarattığımız sistemlerin içinde kaybolmuş böcekleriz.

Ve belki de en etkileyici yanı şudur: Eserleri yarım kaldı, hayatı kısa sürdü, kendisi bile yayımlanmasını istemedi… Ama tam da bu yüzden hâlâ konuşuluyor. Çünkü Kafka bitmemiş bir hikâyedir. Ve biz, hâlâ o hikâyenin içindeyiz.