Edebiyat ve Bağışlama: Affetmenin Zorlu Yolu

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Bağışlama, edebiyatın en ağır ve en özgürleştirici temalarından biridir. İntikam kolaydır; öfke doğal bir tepkidir. Ama affetmek… İşte o, insanın kendi acısıyla yüzleşmesi, yarayı açık tutmak yerine iyileştirmeyi seçmesidir. Edebiyat, bağışlamayı ne naif bir masal ne de zorunlu bir erdem olarak anlatır. Onu, acının tam ortasında, titreyen ellerle ve çoğu zaman yarım kalan bir yolculuk olarak resmeder.

Victor Hugo’nun Sefiller’inde Jean Valjean’ın Monsenyör Myriel tarafından affedilmesi, bütün bir hayatı değiştirir. Bir somun ekmek hırsızı, o affediş sayesinde önce kendini, sonra başkalarını affetmeyi öğrenir. Hugo, bağışlamayı toplumsal bir kurtuluşa dönüştürür. Benzer şekilde, Dostoyevski’nin Karamazov Kardeşler’inde Alyoşa’nın yumuşaklığı, intikam çığlıklarının arasında bir umut ışığıdır. Affetmek, burada ilahi bir emir değil; insan olmanın en zor sınavıdır.

Türk edebiyatında bağışlama teması sıkça toplumsal yaralarla iç içedir. Sabahattin Ali’nin hikâyelerinde ezilen küçük insan, bazen affetmeyi seçer ama bu affediş çoğu zaman bir teslimiyet değil, ayakta kalma çabasıdır. Orhan Pamuk’un Masumiyet Müzesi’nde Kemal’in Füsun’a ve kendine duyduğu öfkeyi yıllarca bir müzede biriktirmesi, affetmenin ne kadar sancılı olduğunu gösterir. Affetmek, unutmak değildir; acıyı başka bir yere taşımaktır. Elif Şafak’ın romanlarında ise tasavvufi gelenekten beslenen bağışlama, hem bireysel hem kolektif yaraları sarmaya çalışır.

Affetmenin Bedeli

Bağışlama kolay değildir. Bazen affeden, kendini ikinci kez yaralar. Bazen de affedilmeyi hak etmeyen biri, affedişle daha da derin bir suçluluk duyar. Chimamanda Ngozi Adichie’nin eserlerinde kolonyalizmin mirası, affetme ile adalet arasında ince bir çizgide durur. Affetmek, unutmak anlamına gelmez; aksine, hatırlayarak ilerlemektir.

Günümüz edebiyatı, savaş sonrası travmalar, aile içi şiddet ve dijital linçler gibi yeni yaralar karşısında bağışlamayı yeniden sorguluyor. Bir romanda bir tecavüz mağdurunun failini affetmesi, okuru hem hayran bırakır hem de rahatsız eder. Çünkü bağışlama, adaletsizliği örtbas etmek değildir; onu aşmanın bir yoludur.

Bir kitabı okuduktan sonra içinizde birine karşı duyduğunuz öfkenin biraz eridiğini hissettiyseniz, o eser bağışlamanın kapısını aralamış demektir. Çünkü iyi edebiyat, intikamın tatlı zehrinden kurtarır ve affetmenin özgürleştirici ağırlığını hissettirir.

Edebiyat var olduğu sürece, bağışlama arayışı da bitmeyecektir. Kelimeler, en derin yaraları bile sarmayı dener. Ve bazen, tam da o deneme sayesinde insan, hem kendine hem başkalarına karşı biraz daha merhametli olur.

Bağışlama, edebiyatın en sessiz devrimidir. Ve bu devrim, her yeni sayfada, her yeni kalpte yeniden başlar.