Franz Kafka ve Absürdün Edebiyatı

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

Franz Kafka, 20. yüzyıl edebiyatının en karanlık, en rahatsız edici ve en dâhi seslerinden biridir. 1883’te Prag’da doğup 1924’te henüz 40 yaşındayken ölen bu yazar, eserlerinde modern insanın en derin korkularını, yabancılaşmasını ve bürokrasi karşısında ezilişini anlattı. Kafka’nın dünyası o kadar kendine özgüdür ki, onun adından “Kafkaesk” sıfatı türetilmiştir. Bu sıfat, absürd, bunaltıcı, mantıksız ama aynı zamanda son derece gerçekçi bir atmosferi tanımlar.

Kafka’nın en ünlü eseri Dönüşüm (1915), edebiyat tarihinin en çarpıcı açılışlarından birine sahiptir: “Bir sabah Gregor Samsa korkulu bir rüyadan uyandığında, yatağında dev bir böceğe dönüşmüş olduğunu gördü.” Bu cümleyle başlayan öykü, Gregor’un ailesi tarafından yavaş yavaş dışlanışını, işe yaramaz hâle gelişini ve nihayetinde ölümünü anlatır. Kafka burada fantastik bir olayı son derece gerçekçi bir üslupla işler. Dönüşüm, aslında modern insanın “işe yaramazlık” korkusunun, aile içindeki yabancılaşmanın ve kapitalist sistemin bireyi nasıl böceğe çevirdiğinin metaforudur.

Dava (1925) ve Şato (1926) romanlarında ise bürokrasinin absürd çarkları devreye girer. Dava’da Josef K., bir sabah neden tutuklandığını bile bilmeden yargılanmaya başlar. Suçu nedir? Mahkeme nerede? Hiçbir şey net değildir. Kafka, burada modern devletin görünmez iktidarını, insanın kendi suçluluğunu içselleştirmesini ve anlam arayışının beyhudeliğini anlatır. Şato’da ise bir arazi ölçüm memuru, ulaşmaya çalıştığı şatoya asla varamaz. Yol uzar, engeller çoğalır, anlam sürekli ertelenir.

Kafka’nın üslubu sade, soğuk ve kliniktir. Cümleleri uzun değildir ama yarattığı etki derindir. Mizahı kara mizahdır; okur hem güler hem de ürperir. Karakterleri genellikle “K.” harfiyle anılır; bu da onların bireyselliğini kaybetmiş, sisteme indirgenmiş varlıklar olduğunu gösterir.

Kafka’nın Mirası

Kafka, eserlerinin çoğunu yayımlanmadan önce yakılmasını vasiyet etmişti. Ancak dostu Max Brod bu isteğe uymadı ve Kafka’yı edebiyat dünyasına kazandırdı. Bugün Kafka, varoluşçuluktan postmodernizme kadar pek çok akımı etkileyen bir öncüdür. Albert Camus, Jean-Paul Sartre, Orhan Pamuk ve Haruki Murakami gibi yazarlar ondan derin izler taşır.

Kafka’yı okuduğunuzda içinizde bir sıkıntı hissedersiniz. Çünkü o, sadece hikâye anlatmaz; modern hayatın içindeki absürdlüğü gösterir. İş, aile, devlet, aşk… Hepsi birer labirenttir ve çıkış kapısı ya yoktur ya da sürekli ertelenir.

Franz Kafka, edebiyata “anlamsızlığın anlamı”nı yazmayı öğretti. Onun dünyasında mantık çöker, bürokrasi zafer kazanır ve birey böceğe dönüşür. Ama tam da bu yüzden eserleri hâlâ bu kadar güçlüdür. Çünkü yaşadığımız dünyada hâlâ Gregor Samsa gibi uyanan, Josef K. gibi yargılanan ve şatoya ulaşamayan milyonlarca insan var.

Kafka, karanlığı estetik hâle getirdi. Ve bu karanlık, okudukça daha da aydınlatıcı oluyor. Çünkü o, bizi kendi absürd dünyamızla yüzleştirmeyi başardı.